สุขภาพและความงาม

ดอกกุหลาบมอญ หรือ ดอกยี่สุ่น น้ำกุหลาบบรรเทาอาการปวดศีรษะหรือไมเกรนได้

เรียบเรียงโดย ทีมงานแพทย์แผนไทย handout2009

ดอกกุหลาบมอญ หรือ อีกชื่อหนึงที่ใช้เรียกคือ ดอกยี่สุ่น มีชื่อทางวิทยาศาสตร์ว่า Rosa Damascena Mill อยู่ในพืชวงศ์กุหลาบ (Rosaceae) พบได้หลายพื้นที่ทั่วโลกทั้งเอเชีย ตะวันออกกลางและยุโรป โดยเฉพาะในประเทศอิหร่านรวมถึงตุรกีและบัลแกเรีย ดอกกุหลาบมอญมีความแตกต่างจากดอกกุหลาบที่เราเห็นได้ทั่วไปตามท้องตลาดคือกลีบดอกจะมีลักษณะกลมและซ้อนกันเป็นชั้นๆประมาณ 20-30 กลีบ ออกดอกตลอดทั้งปีและบานได้หลายวันรวมถึงมีกลิ่นหอมแรงทำให้ดอกกุหลาบมอญเป็นที่นิยมในการปลูกตามอาคารบ้านเรือนทั่วไป

การผลิตน้ำกุหลาบมอญหรือ น้ำดอกไม้เทศ

น้ำกุหลาบเป็นที่นิยมใช้มาหลายพันปีโดยส่วนใหญ่จะใช้กันแพร่หลายในโซนตะวันออกกลาง เช่น ประเทศอิหร่านซึ่งเป็นแหล่งผลิตน้ำกุหลาบที่มีคุณภาพดีอันดับต้นๆของโลก น้ำกุหลาบสามารถผลิตได้หลายวิธีแต่วิธีที่เป็นที่นิยมในระดับอุตสาหกรรมขนาดใหญ่คือการนำกลีบของดอกกุหลาบมากลั่นด้วยไอน้ำ โดยปกติการนำกลีบของดอกกุหลาบมาผ่านการกลั่นด้วยไอน้ำจะได้ผลผลิตออกมา 2 ส่วนคือ

  1. น้ำมันหอมระเหยกุหลาบ (Rose Damacena Oil หรือ Rose Otto Oil) ซึ่งจะเป็นส่วนของน้ำมันที่ได้จากการกลั่นจะมีความเข้มข้นสูงต้องเจือจางก่อนนำไปใช้ นิยมนำไปใช้ในสินค้ากลุ่มเครื่องสำอาง สินค้าสปาและใช้เป็นหัวน้ำหอม
  2. น้ำกุหลาบ (Rose Water) เป็นส่วนของน้ำที่เหลือจากการแยกน้ำมันหอมระเหยกุหลาบออกไปแล้ว และเนื่องจากความเข้มข้นของน้ำมันหอมระเหยกุหลาบที่เหลืออยู่ในส่วนของน้ำมีน้อยจึงทำให้น้ำกุหลาบสามารถนำมาใช้กับผิวได้โดยตรงรวมถึงยังสามารถนำไปใช้ประโยชน์ในทางการดูแลสุขภาพอื่นๆอีกด้วย

ประโยชน์และวิธีใช้ด้านสุขภาพและความงาม

  • น้ำกุหลาบ มีฤทธิ์ฝาดสมานจึงช่วยกระชับรูขุมขนและลดความมันที่ผิวหน้าได้เป็นอย่างดี โดยใช้เช็ดทำความสะอาดผิวหลังล้างหน้าโดยหยดน้ำกุหลาบใส่สำลีแล้วใช้เช็ดผิวหน้าหลังการล้างหน้าเพื่อขจัดสิ่งสกปรกตกค้าง ช่วยกระชับรูขุมขนให้เรียบเนียน
  • ช่วยเพิ่มความชุ่มชื่นและฟื้นฟูผิวที่แห้งกร้านให้กลับมาดูสดชื่น โดยใช้เป็นสเปรย์ฉีดผิวหน้าระหว่างวันเพื่อเติมความชุ่มชื้นและลดความมันให้กับผิว
  • น้ำกุหลาบมีสารต้านอนุมูลอิสระจึงช่วยให้ผิวมีสุขภาพดี
  • กลิ่นของดอกกุหลาบอ่อนๆที่อยู่ในน้ำกุหลาบสามารถใช้ในการบำบัดหรือที่เรียกว่าอโรมาเธอราพีได้โดยช่วยให้จิตใจสงบ รู้สึกผ่อนคลายและนอนหลับได้ง่ายมากขึ้น โดยใช้เป็นสเปรย์ฉีดหมอนกลิ่นของดอกกุหลาบจะช่วยลดความกังวลทำให้นอนหลับได้ง่ายขึ้น
  • น้ำกุหลาบยังช่วยบรรเทาอาการปวดศีรษะหรือไมเกรนได้โดยการนำผ้าชุบกับน้ำกุหลาบแล้วนำมาวางบริเวณหน้าผากจะช่วยให้อาการปวดนั้นบรรเทาลง

มีงานวิจัยเกี่ยวกับฤทธิ์ทางเภสัชวิทยาของกลิ่นน้ำมันหอมระเหยจากกุหลาบมอญ โดยทดสอบให้หนูเจอร์บิลดมกลิ่นน้ำมันหอมระเหยกุหลาบมอญเป็นเวลา 24 ชม. พบว่าหนูจะแสดงพฤติกรรมที่บ่งชี้ถึงความคลายกังวล และเมื่อให้หนูดมน้ำมันหอมระเหยติดต่อกันเป็นเวลา 2 สัปดาห์ หนูจะมีพฤติกรรมคลายกังวลมากขึ้น โดยไม่ก่อให้เกิดอาการง่วงซึม

ประโยชน์ทางยา

          สำหรับสรรพคุณทางยานั้น ตามตำรายาไทยได้ระบุถึง สรรพคุณของกุหลาบมอญไว้คือ กลีบดอกมีรสสุขม กลิ่นหอมเย็น บำรุงหัวใจ บำรุงกำลัง แก้อ่อนเพลีย  กลีบดอกแห้งใช้ชงเป็นชามีฤทธิ์เป็นยาระบายอ่อนๆ

สำหรับน้ำกุหลาบมอญหรือน้ำดอกไม้เทศตามตำรายาไทยระบุว่ามีรสสุขุม กลิ่นหอมเย็น ทำให้หัวใจชื่นบาน แก้พิษไข้ แก้อาการตัวร้อน แก้กระหาย แก้อ่อนเพลีย นิยมนำมาใช้เป็นน้ำกระสายยาในตำรับที่ช่วยลดความร้อนหรือลดไข้และบำรุงกำลัง

น้ำกุหลาบมอญหรือน้ำดอกไม้เทศ ใช้เป็นน้ำกระสายยาลดอาการไข้และตัวร้อนร่วมกับยาแสงหมึกซึ่งมักจะใช้กับเด็กเล็กอายุ 1-12 เดือน โดยน้ำดอกไม้เทศจะช่วยเสริมฤทธิ์ของยาแสงหมึกส่งผลให้อาการตัวร้อนลดลงและยังช่วยแก้อาการร้อนในกระหายน้ำหรืออ่อนเพลียซึ่งเป็นอาการข้างเคียงที่อาจจะเกิดจากอาการตัวร้อนทำให้เด็กมีอาการดีขึ้น

ข้อมูลเพิ่มเติมสำหรับยาแสงหมึก

          สำหรับผู้ที่ไม่คุ้นหูกับยาแสงหมึกขอให้ข้อมูลเพิ่มเติมดังนี้ ยาแสงหมึกหรือเรียกอีกชื่อหนึ่งว่ายากวาดแสงหมึกเป็นยาสามัญประจำบ้านแผนโบราณ

วัตถุส่วนประกอบ หมึกหอม จันทน์ชะมด ลูกกระวาน จันทน์เทศ ใบพิมเสน ลูกจันทน์ ดอกจันทน์ กานพลู ใบสันพร้าหอม หัวหอม ใบกระเพรา ดีงูเหลือม หนักสิ่งละ 4 ส่วน ชะมด พิมเสน หนักสิ่งละ 1 ส่วน
วิธีทำ บดเป็นผง ทำเป็นเม็ด หนักเม็ดละ 0.2 กรัม

สรรพคุณ

แก้ตัวร้อน ละลายน้ำดอกไม้เทศ
แก้ท้องขึ้น ปวดท้อง ละลายน้ำใบกระเพราต้ม
แก้ไอ ขับเสมหะ ละลายน้ำลูกมะแว้งเครือ หรือลูกมะแว้งต้นกวาดคอ
แก้ปากเป็นแผล แก้ละออง ละลายน้ำลูกเบญกานีฝนทาปาก
ขนาดรับประทาน ใช้กวาดคอวันละ 1 ครั้ง หลังจากนั้นรับประทานทุก 1 ชั่วโมง
เด็กอายุ 1 – 6 เดือน ครั้งละ 2 เม็ด
เด็กอายุ 7 – 12 เดือน ครั้งละ 3 เม็ด
ขนาดบรรจุ 12 เม็ด

เอกสารอ้างอิง
  1. มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช. (2558). เอกสารการสอนชุดวิชาเภสัชกรรมแผนไทย 2. พิมพ์ครั้งที่ 1.  นนทบุรี : สำนักพิมพ์มหาวิทยาลัยสุโขทัยธรรมาธิราช.
  2. สำนักงานโครงการอนุรักษ์พันธุกรรมพืชอันเนื่องมาจากพระราชดำริ สมเด็จพระเทพรัตนราชสุดาฯ สยามบรมราชกุมารี.  “กุหลาบมอญ”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.rspg.or.th.  [28 ก.ย. 2020].
  3. ธิดารัตน์ จันทร์ดอน. สำนักงานข้อมูลสมุนไพร คณะเภสัชศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล   “กุหลาบมอญ ดอกไม้หอมมีประโยชน์”.  [ออนไลน์].  เข้าถึงได้จาก: www.pharmacy.mahidol.ac.th.  [28 ก.ย. 2020].
  4. Cher Kaufmann. (2018) Nature’s essential oils : aromatic alchemy for well-being. United States of America : Versa Press.
  5. Tom Seymour. What you should know about rose water. 2017. Available at: https://www.medicalnewstoday.com/articles/320216#what-are-the-benefits. Accessed September 28, 2020.
  6. Rosa Damascena Research is finding intriguing properties of the flower that have potential for topical dermatologic products. 2011. Available at: https://www.mdedge.com/dermatology/article/36592/aesthetic-dermatology/rosa-damascena. Accessed September 28, 2020.
  7. รูปภาพจาก https://pixabay.com/th/images/search/rose%20damascena/. Accessed September 28,2020.